Igliński
Igliński Igliński Igliński
Znak towarowy – zarys regulacji prawnej

dr Artur Igliński

Znak towarowy – zarys regulacji prawnej 

Wprowadzenie

Znaki towarowe, są obecne wśród ludzi niemal od zarania ich dziejów. Twórcy już w czasach antycznych oznaczali swe wyroby. Starożytne rzymskie wazy przynoszą namacalne świadectwa takich oznaczeń1. O ile początkowo pierwszoplanowym zadaniem znaku towarowego było wskazywanie pochodzenia towaru od określonej osoby, o tyle później znak ten miał stanowić gwarancję jakości towaru, któremu towarzyszył.

W XIX wieku znak odwoływał się do sfery racjonalnej człowieka, podczas, gdy w wieku XX adresowany był już do sfery emocji. I tak jest do dzisiaj. Nie wyłącza to jednak pierwotnej roli znaku towarowego. Ogólnie rzecz biorąc, znak towarowy spełnia obecnie trzy funkcje: oznaczenia pochodzenia, gwarancyjną i reklamową. Ta pierwsza funkcja, najstarsza, nabiera ekonomicznego znaczenia , dopiero w tym momencie, gdy zaczyna wywoływać stałe, pozytywne opinie o sygnowanym towarze (w ramach funkcji gwarancyjnej), a w konsekwencji zachęca do nabywania oznaczanego nim produktu (funkcja reklamowa)2.

Legislatorzy szybko dostrzegli wagę znaku towarowego w obrocie prawnym. Potwierdzeniem prawdziwości tej tezy może być choćby konwencja paryska z 20 marca 1883 roku o ochronie własności przemysłowej3, której art. 1 stwierdzał, że przedmiotem ochrony są patenty na wynalazki, wzory przemysłowe, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe (...).

 

Pojęcie znaku towarowego

W Polsce problematykę znaku towarowego reguluje ustawa 30 czerwca 2000 r. prawo własności przemysłowej4, dalej powoływana w skrócie, jako p.w.p5. Zgodnie z art. 120 ust. 1 tej ustawy, znakiem towarowym może być każde oznaczenie przedstawione w sposób graficzny lub takie, które da się w sposób graficzny wyrazić, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżniania w obrocie towarów jednego przedsiębiorstwa od tego samego rodzaju towarów innych przedsiębiorstw.

Znakiem może zatem wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, a nawet melodia lub inny sygnał dźwiękowy6. Litery i cyfry bywają ważnymi znakami towarowymi. Wystarczy tu wskazać na takie znane znaki, jak "555" (dla papierosów), "No 5" (dla perfum), "5-10-15" (dla programów telewizyjnych). W rzeczywistości nie ma żadnego wystarczającego powodu, by wykluczyć je z ochrony lub uzależnić przyznanie im ochrony od jakichś szczególnych okoliczności7.

Kolor jako znak towarowy, należy do tej kategorii specyficznych form rodzajowych przedstawienia oznaczenia, które przeważnie dopiero przez fakt długotrwałego używania i intensywnej reklamy osiągają zdolność wyróżniania produktu nim oznaczonego. Okoliczność ta nie wyklucza możliwości rejestracji koloru. Nie można wyłączyć z form strukturalnych znaku towarowego rejestracji pojedynczego koloru. Jednak przy rejestracji takiego oznaczenia należy wyważyć, podobnie jak w pozostałych przypadkach, niezależnie od formy wyrażenia, godne ochrony prawnej interesy, aby zapewnić realną ochronę konsumentów i przedsiębiorców przed wprowadzeniem w błąd, co do pochodzenia towaru oraz swobodę konkurencji8.

Znak towarowy nie odnosi się jedynie do towarów w znaczeniu wyrobów przemysłowych czy rzemieślniczych. Ustawa rozumie pojęcie szerzej, zaliczając także płody rolne, produkty naturalne, zwłaszcza wody, surowce oraz usługi.

Każdy znak, aby mógł pełnić rolę znaku towarowego musi spełniać łącznie kilka cech. wszystkie one razem powodują, że dany znak towarowy odróżnia się od innych znaków9. Cechą podstawową i zarazem warunkiem oczywistym, jest to, aby dany znak był dostrzegalny za pomocą ludzkich zmysłów. Znak winien być też jednolity, w tym sensie, że jednym aktem poznawczym można objąć całość oznaczenia10.

W piśmiennictwie prawniczym mocno podkreśla się samodzielność znaku towarowego względem towaru. Towar jako taki nie może być swoim własnym instrumentem identyfikacyjnym. Identyfikacja towaru wymaga użycia innego środka. Znak identyfikacyjny należy odróżniać od towaru, który go identyfikuje11. Wreszcie, co jasno wynika z ustawy, znak towarowy musi się nadawać do graficznego przedstawienia. W przypadku melodii może to być zapis nutowy.

Występujące w obrocie znaki można pogrupować w pewne kategorie. Przede wszystkim można wyróżnić znaki zarejestrowane (tj. te, na które udzielono prawa ochronnego) i niezarejestrowane (tj. te, co do których nie wydano decyzji o udzieleniu prawa ochronnego). Na ten podział nakłada się inny, który rozróżnia znaki powszechnie znane oraz pozostałe. Nie należy utożsamiać znaków powszechnie znanych z renomowanymi, albowiem niektóre z tych pierwszych mogą cieszyć się złą sławą. Znaki, które jednocześnie są powszechuie znane i renomowane można zaliczyć do kategorii znaków sławnych12. Brak jest ustawowej [legalnej] definicji powyższego terminu, ale tu można by poprzestać na wymienieniu kilku marek, które pozwolą przybliżyć zakres znaczeniowy tego pojęcia. Jako przykład mogą posłużyć: „Sony”, „BMW”, „Lufthansa” czy „Chanell”.

Przyjmując za punkt wyjścia jeszcze inne kryterium, tj. w zależności od tego, komu dany znak przysługuje, można wyróżnić znak towarowy indywidualny oraz wspólny znak towarowy13. Ten ostatni znak przysługuje organizacji posiadającej osobowość prawną (np. stowarzyszeniu lub fundacji), powołanej do reprezentowania interesów przedsiębiorców. Mogą także posługiwać się nim zrzeszone w niej podmioty.

Ustawa, jak o tym była mowa wyżej, zrównała kategorię znaków towarowych i usługowych, dlatego podział ten, podkreślany na gruncie regulacji poprzednio obowiązującej, stracił obecnie na znaczeniu. Tym niemniej z uwagi na odmienność usługi od towaru sensu stricto podział ten nie jest pozbawiony wszelkiego znaczenia.

 

Przeszkody do rejestracji znaku towarowego

Obowiązujące prawo, z różnych względów nie pozwala na rejestrację [udzielenie prawa ochronnego], każdego zgłoszonego znaku towarowego. Interes zgłaszającego musi ustąpić przed interesem publicznym, konsumentów i konkurentów14.

Omówienie wszystkich okoliczności, uznawanych przez ustawodawcę za przeszkodę w rejestracji znaku, przekroczyłoby ramy niniejszego opracowania, dlatego poniżej zostaną zasygnalizowane jedynie niektóre z nich. Niedopuszczalne jest zatem udzielenie prawa ochronnego znakowi towarowemu, który narusza cudze prawa osobiste lub majątkowe, np. prawo do nazwiska, wizerunku, prawa autorskie. Do sporów może dochodzić przy zgłaszaniu do Urzędu Patentowego nazwisk historycznych, takich jak: Sobieski, Piłsudzki.

Rejestracji nie podlega także znak, którego używanie jest sprzeczne z prawem, porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami. Rysunek czy wyraz dotyczący towarów wyjętych z powszechnego obrotu albo mający charakter obsceniczny nie będzie mógł być nośnikiem znaku towarowego.

Nie udziela się również praw ochronnych na oznaczenia, których używanie może wprowadzać nabywców w błąd, w szczególności co do charakteru towaru, jego jakości, właściwości albo co do jego pochodzenia. Ocena mylącego charakteru znaku dokonywana jest z punktu widzenia kupującego.

Ochrony nie uzyska znak zgłoszony w złej wierze. W prawie cywilnym złą wiarę ujmuje się powszechnie, jako sytuację, kiedy ktoś wie, że nie należy mu się jakieś uprawnienie lub przy dochowaniu należytej staranności powinien był o tym wiedzieć. W piśmiennictwie postuluje się badanie tej okoliczności stosując miernik obiektywny, a nie subiektywny15.

Użycie nazwy lub herbu miejscowości, miasta, województwa, znaków sił zbrojnych, organizacji paramilitarnych, reprodukcji polskich orderów, odznaczeń lub odznak honorowych, bądź innych oficjalnych lub powszechnie używanych odznaczeń i odznak, w szczególności administracji rządowej lub samorządu terytorialnego albo organizacji społecznych działających w ważnym interesie publicznym (np. ZHP) wymaga zezwolenia właściwego organu Państwa lub zgody odpowiedniej organizacji. Użycie w znaku towarowym nazwy Rzeczypospolitej Polskiej, godła lub barw narodowych poddane jest szczególnym ograniczeniom związanym ze specjalną pieczą, jaką prawo otacza symbole oraz nazwę naszego państwa.

Podobnej reglamentacji podlegają skróty nazw bądź symbole (herby, flagi, godła) obcych państw, organizacji międzynarodowych (np. pięć kół olimpijskich, róża wiatrów będąca znakiem NATO). Prawnej ochronie podlegają także symbole religijne, patriotyczne, kulturalne, w takim zakresie w jakim obrażałoby to uczucia religijne, patriotyczne lub tradycję narodową.

Powyższe okoliczności, określa się mianem bezwzględnych przeszkód do rejestracji znaku towarowego. Prócz nich, na gruncie obowiązującej ustawy da się wyróżnić także przeszkody względne. Generalnie przeszkody te można by spróbować sprowadzić do wspólnego mianownika, jakim jest ryzyko kolizji zgłoszonego do rejestracji znaku towarowego, którego zakres pokrywałby się choćby w części z zakresem prawa z rejestracji z wcześniejszym pierwszeństwem.

 

Prawo ochronne na znak towarowy

Na zgłoszony do Urzędu Patentowego znak towarowy, Urząd – po stwierdzeniu, że spełnione zostały ustawowe wymogi [nie zaistniały przeszkody, o których była mowa wyżej] – udziela prawa ochronnego. Udzielenie takiego prawa potwierdza wydawane świadectwo ochronne. Nadto, uprawniony może zaznaczyć fakt zarejestrowania swego znaku przez umieszczenie w jego sąsiedztwie litery „R” wpisanej w okrąg.

Istotą prawa ochronnego jest przyznanie określonego monopolu uprawnionej jednostce. W jego ramach może ona używać wyłącznie znaku towarowego w sposób zarobkowy lub zawodowy. Monopol ten jest ograniczony terytorialnie – do obszaru Rzeczypospolitej Polskiej, oraz czasowo, tj. przysługuje przez 10 lat od daty zgłoszenia znaku w Urzędzie Patentowym. Na wniosek uprawnionego, okres ten może być przedłużany na kolejne dekady.

Ustawa określa, że wyłączne prawo do używania znaku towarowego polega w szczególności na:

  1. umieszczaniu tego znaku na towarach objętych rejestracją lub ich opakowaniu i wprowadzaniu tych towarów do obrotu,

  2. umieszczaniu znaku na dokumentach związanych z wprowadzaniem towarów do obrotu lub związanych ze świadczeniem usług,, tj. np. na fakturach, drukach zamówień,

  3. posługiwaniu się nim w celu reklamy.

Zwrot „w szczególności” oznacza, że wyliczenie zawarte w p.w.p. ma charakter przykładowy. W grę mogą wchodzić bowiem także inne zachowania uprawnionego, które mieścić się będą w pojęciu „używania” znaku towarowego.

Prawo ochronne na znak towarowy ma charakter majątkowy. Jest zbywalne i podlega dziedziczeniu. Umowa o zbycie takiego prawa musi być, pod rygorem nieważności, sporządzona na piśmie.

Uprawniony z prawa ochronnego, może także, zamiast je zbywać, udzielić innej osobie upoważnienia do używania znaku. Upoważnienia takiego udziela się w umowie, zwanej umową licencyjną. Również i ta umowa winna być sporządzona na piśmie pod rygorem nieważności.

 

Roszczenia uprawnionego z prawa ochronnego

Obowiązujące przepisy chronią uprawnionego z rejestracji znaku towarowego. Sfera jego monopolu może być naruszona na kilka sposobów. Z naruszeniem prawa ochronnego na znak towarowy mieć będziemy do czynienia, kiedy ktoś bezprawnie będzie używał w obrocie gospodarczym znaku identycznego do zarejestrowanego znaku towarowego w odniesieniu do identycznych towarów. Taki nieuczciwy zabieg nosi nazwę reprodukcji i polega na wiernym odtworzeniu znaku oryginalnego i używaniu go dla takich samych towarów, jak wskazane w rejestrze16. Równie groźna jest imitacja znaku, która zasadza się skorzystaniu ze znaku identycznego lub podobnego do znaku zarejestrowanego w odniesieniu do towarów podobnych, jeżeli może to spowodować pomyłkę wśród klienteli. Co wymaga podkreślenia, prawo chroni przed imitacją nie tylko znaki zarejestrowane, ale także znaki renomowane, które rejestracji nie podlegały.

Ustawa przewiduje środki zaradcze na wypadek naruszenia prawa ochronnego. W zakresie roszczeń niemajątkowych, uprawniony może żądać zaniechania naruszenia i usunięcia jego skutków a także może domagać się zamieszczenia w prasie stosownego oświadczenia. Jeśli chodzi o roszczenia majątkowe, to trzeba wymienić roszczenie o wydanie bezprawnie uzyskanych korzyści oraz roszczenie o naprawienie szkody. W przypadku zawinionego naruszenia, dodatkowo można żądać zapłaty odpowiedniej kwoty pieniężnej na rzecz jednej z organizacji, do której celów statutowych należą sprawy popierania własności przemysłowej.

Bieg roszczeń przedawnia się z upływem 3 lat, od kiedy uprawniony dowiedział się o naruszeniu swego prawa i o osobie, która je naruszyła. Obie te przesłanki muszą występować łącznie.Jednakże, w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia naruszenia prawa ochronnego.

 

Prawnokarna ochrona znaku towarowego

Prócz ochrony cywilnoprawnej, p.w.p. wprowadza także ochronę prawnokarną. W odniesieniu do znaku towarowego, trzeba przede wszystkim w tym miejscu wspomnieć o przestępstwie stypizowanym w art. 305 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, oznaczanie towarów podrobionym znakiem towarowym w celu wprowadzenia ich do obrotu podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawieniu wolności do lat 217. Takiej samej karze podlega wprowadzanie do obrotu towarów oznaczonych takim znakiem.

Prawodawca w p.w.p. przewidział także typ kwalifikowany tego przestępstwa, zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Znamieniem, powodującym surowszą odpowiedzialność, jest znaczna wartość towaru lub uczynienie sobie z takiego przestępnego zachowania stałego źródła dochodu. Natomiast, w wypadku mniejszej wagi, sprawca będzie podlegał jedynie grzywnie.

Wydając wyrok skazujący, sąd może orzec także środek karny w postaci przepadku towarów pochodzących z przestępstwa oraz materiałów i narzędzi służących do jego popełnienia. W przypadku postaci kwalifikowanej tego występku, sąd obligatoryjnie orzeka o przepadku przedmiotów wymienionych wyżej. Wszczęcie postępowania karnego w sprawach opisanych tutaj przestępstw następuje wyłącznie na wniosek pokrzywdzonego.

System ochrony prawnokarnej uzupełniony jest o wykroczenie zamieszczone w art. 308 ustawy. Z mocy tego przepisu zakazane jest wprowadzanie do obrotu towarów oznaczonych znakiem towarowym z wyróżnikiem mającym wywołać mylne wrażenie, że przedmioty te korzystają z ochrony przewidzianej przez przepisy o znakach towarowych. Górna granica grzywny, która może być orzeczona za to wykroczenie wynosi 5.000 zł.

 Poznań 2004

 

1 Zob. J. Holyoak, P. Torremans, Intellectual Property Law, Butterwords 1995, s.293 i nast.

2 J. Piotrowska, Renomowane znaki towarowe i ich ochrona, Warszawa 2001, s. 6.

3 Dz. U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51.

4 Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508, z późn. zmianami. Ustawa ta uchyliła obowiązującą wcześniej ustawę z 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych, ogłoszoną w Dz. U. z 1985 r. Nr 5, poz. 17 z późn. zmianami.

5 Określenie „ustawa”, używane w niniejszym opracowaniu bez bliższego oznaczenia, odnosi się do ustawy prawo własności przemysłowej.

6 Art. 120 ust. 2 ustawy.

7 Wiszniewska I., Znaki towarowe w prawie własności przemysłowej, Przegląd Prawa Handlowego 2001/12/1. 

8 Stefanicki R., Prawne granice ochrony koloru jako znaku towarowego, Monitor Prawniczy 2002/4/166. 

9 Zob. art. 129 ust.1 pkt 2 ustawy.

10 E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall, Prawo własności przemysłowej. Przepisy i omówienie, Warszawa 2003, s. 184.

11 Tamże, s. 184 oraz zob. powołaną literaturę.

12 Zob. J. Piotrowska, Renomowane znaki towarowe i ich ochrona, Warszawa 2001, s. 27 i zawarty tam diagram.

13 Szczególną postacią wspólnego znaku towarowego jest wspólny znak towarowy gwarancyjny, tj. taki znak, który używany jest przez przedsiębiorców stosujących się do zasad ustalonych w regulaminie znaku przyjętym przez organizację posiadającą osobowość prawną, która sama takiego znaku nie używa.

14 U. Promińska, Ustawa o znakach towarowych. Komentarz, Warszawa 1998, s. 30.

15 E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall, Prawo własności przemysłowej. Przepisy i omówienie, Warszawa 2003, s. 200.

16 E. Nowińska, U. Promińska, M. du Vall, Prawo własności przemysłowej. Przepisy i omówienie, Warszawa 2003, s. 236.

17 Zob. więcej, R. Skubisz, Prawo znaków towarowych. Komentarz, Warszawa 1997, s. 262 – 263.

 

 
Copyrights 2009-2019 Igliński